Δευτέρα, 21 Μαρτίου 2016

Mίνωας Α. Καλοκαιρινός - Ο πρώτος ανασκαφέας της Κνωσού

της αρχαιολόγου Κατερίνας Κόπακα
 
Διαβάζομε ένα κείμενο με μεγάλη αρχαιολογική σημασία στο περιοδικό “Παλίμψηστον” της γνωστής και σπουδαίας αρχαιολόγου κ. Κατερίνας Κόπακα.

Μας πληροφορεί λοιπόν ότι:Το Φεβρουάριο του 1988 το Μουσείο Ηρακλείου απέκτησε ένα πολυτιμο χειρόγραφο. Πρόκειται για το σχέδιο στα Γαλλικά μιας ανασκαφής που είχε πραγματοποιηθεί το 1878. Η παλαιότητα και μόνο της μαρτυρίας θα αρκούσε για να προσδώσει στο χειρόγραφο ξεχωριστή αξία. Πόσο μάλλον όταν μαθαίνομε ότι η ανασκαφή αυτή έφερε στο φως, τμήμα του ανακτόρου της Κνωσού της βασιλίδος των κρητικών πόλεων, μέχρι τότε γνωστης μόνο από το μύθο και το έπος. Συγγραφέας αυτής της έκθεσης είναι ο πρωτοπόρος ανασκαφέας του ανακτορου του Μίνωος που κατά τύχη έχει το ίδιο του όνομα, ο Μίνωας Ανδρέου Καλοκαιρινός. Υπήρξε γόνος των Καλοκαιρινών, της γνωστής Ηρακλειώτικης οικογένειας που έδωσε στην Κρήτη κάποιες ξεχωριστές προσωπικότητες.


Το κείμενο της κ. Κ. Κόπακα έχει δημοσιευθεί στο Παλίμψηστο, εξαμηνιαία έκδοση της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης τεύχος 9/10 παράρτημα.

Η κ. Κατ. Κόπακα αφιερώνει την εργασία της αυτή στο Μίνωα Καλοκαιρινό ο οποίος (όπως γράφει) με την ανασκαφή του στην Κνωστό, σημάδεψε τα πρώτα βήματα της Κρητικής Αρχαιολογίας, χάριν μνήμης.

Αποτελεί μια πρώτη δημοσίευση -συνεχίζει- που αποσκοπεί πάνω απʼόλα στο να ανασύρει από τη λήθη, τη φυσιογνωμία του ανθρώπου, που οραματίστηκε αλλά και συνέβαλε με τόλμη στην πραγματοποίηση ενός μεγαλεπήβολου οράματος: την ανακάλυψη και ταύτιση του Μινωικού πολιτισμού, μέσα από, αν όχι τη συστηματική ανασκαφή, τουλάχιστον την πλατιά γνώση και διαίσθηση. Η εργασία της κ. Κόπακα, διαμορφώθηκε ως εξής: 1). Προτάσσεται μια χρονολογική σκιαγραφία της ζωής του Μίνωος Καλοκαιρινού με στοιχεία για την αρχαιολογική κίνηση της εποχής.

2). Ακολουθεί σύντομη εισαγωγή με το ιστορικό των κειμένων όπου παρουσιάζονται στη συνέχεια.

3). Παρατίθεται το γαλλικό χειρόγραφο σχέδιο της ανασκαφής του Μίνωα Καλοκαιρινού και

4). Αναδημοσιεύεται το τμήμα εκείνο της Κρητικής Αρχαιολογικής Εφημερίδας που αφορά την ανασκαφή του ανακτόρου και τη διερεύνηση της ευρύτερης περιοχής της Κνωσού. Η συστηματικότερη επεξεργασία των δύο κειμένων, γαλλικού και Κρητικής Αρχαιολογικής Εφημερίδας φέρνει στο φως αφʼενός άγνωστες πληροφορίες για τις απαρχές της αρχαιολογικής έρευνας στην Κρήτη, μέσα στις ταραγμένες διαδικασίες του τέλους του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα. Αφετέρου επιτρέπει την εξέταση από μια άλλη σκοπιά “την ελληνική” τη διαμόρφωση και εξέλιξη ενός πρωτοπόρου ρεύματος Κρητών λογίων οι οποίοι όπως ο Μίνωας Καλοκαιρινός αναζήτησαν με επιμονή και συνέπεια στο παρελθόν τα τεκμήρια της εθνικής μας ταυτότητας.

Ας αναφέρομε τώρα περιληπτικά μερικά από τα βιογραφικά στοιχεία που περιλαμβάνει στην εργασία της για το Μίνωα Καλοκαιρινό η κ. Κατ. Κόπακα.

1843

Γεννάται στο Ηράκλειο της Κρήτης ο Μίνωας Καλοκαιρινός, υστερότοκο παιδί του μεγαλοεμπόρου Ανδρέα Καλοκαιρινού και της Μαργιόρας, το γένος Κρασακη.

Ανήκεια στην 4η γενιά της μεγάλης οικογένειας των Καλοκαιρινών μαζί με τα αδέλφια του Θρασύβουλο, Λυσίμαχο, Μύρωνα και την αδελφή του Πηνελόπη.



Τα επόμενα

χρόνια



1852, 1853, 1854, 1856 είναι χρονιές αλλεπάλληλων θανάτων στην οικογένεια Ανδρέα Καλοκαιρινού. Πεθαίνει η μητέρα του Μίνωα Μαριόρα, μετά η εννιάχρονη αδελφή του Πηνελόπη και οι αδελφοί του Θρασύβουλος και Μύρων. Το Μίνωα 9 χρονών αναλαμβάνει η συγγενής της οικογένειας Αργυρή Γ. Στεργιάκη.

1862

Ο Μίνωας τελειώνει στη Σύρο το Γυμνάσιο και γράφεται στη Νομική Σχολή του Παν/μιου Αθηνών.

1864

Ασθενεί και πεθαίνει ο πατέρας του Ανδρέας Καλοκαιρινός.

Ο Μίνωας διακόπτει τις σπουδές του και αφοσιώνεται με τον αδελφό του Λυσίμαχο στη διαχείριση της μεγάλης οικογενειακής τους περιουσίας. Μαζί με το Λυσίμαχο οικοδομούν το Mέγαρο των Καλοκαιρινών στο πατρικό του αρχοντικό που είχε γκρεμιστεί με το σεισμό.

Τα σχέδια του μεγάρου εκπόνησε ο Λύσανδρος Καυτατζόγλου. Εδώ στεγάστηκε η αρχαιολογική συλλογή του Μίνωα.

Όμως η οικία πυρπολήθηκε το 1898 και στη θέση της οικοδομήθηκε το 1903 νέο μέγαρο από το γιο του Λυσιμάχου Ανδρέα, το κτίριο που στεγάζεται σήμερα το Ιστορικό Μουσείο.

1869

Ο Μίνως Καλοκαιρινός παντρεύεται τη Σκεύω Κριεζή, κόρη του Υδραίου Εμμαν. Κριεζή. Το ζευγάρι θα αποκτήσει τέσσερα παιδιά: τη Μαρία, τον Ανδρέα, το Λέοντα και τον Οδυσσέα.

1871

Διάλυση της εταιρείας με τον αδελφό του Λυσίμαχο και διαίρεση στα δύο της περιουσίας. Ο Μίνωας ασχολείται με τη σαπουνοποιΐα και παραγωγή οίνων. Συγχρόνως είναι υποπρόξενος της Ισπανίας και διερμηνέας του Αγγλικού προξενείου στο Ηράκλειο.

1873

Ο Μίνωας επανεγγράφεται στη Νομική Σχολή Αθηνών αλλά από ανάγκες διακόπτει και επαναλαμβάνει το 1883 και τελευταία το 1897.

1878

Σε ηλικία 34 ετών ο Μίνωας Καλοκαιρινός μετά από μελέτες αρχαίων συγγραφέων αποφασίζει να ανασκάψει το λόφο της Κεφάλας στην περιοχή Κνωσού, κάνει συμβόλαιο και αγοράζει το χώρο από τον ιδιοκτήτη του Ζεκυρή Μπέη, Ιμπραήμ Eφεντάκη που θα έχει δικαίωμα το 1/3 των ευρημάτων σύμφωνα με τον Τούρκικο αρχαιολογικό νόμο. Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν με δυναμικό 20 εργατών, διήρκεσαν τρεις περίπου εβδομάδες και κόστισαν στον ίδιο 750 φράγκα.

Είχε επιστάτη τον δάσκαλο Χρ. Παπαουλάκη.

Στην αρχή ο Μ. Καλοκαιρινός πίστεψε ότι ανκάλυψε ολόκληρο το ανάκτορο του βασιλιά Μίνωα. Έτσι ήταν η αντίληψη της εποχής. Στην πραγματικότητα ανέσκαψε ένα μεγάλο τμήμα της Δυτ. πτέρυγας του ανακτορικού συγκροτήματος της Κνωσού. Η ανασκαφή του Μ. Καλοκαιρινού δεν άργησε να κινήσει το ενδιαφέρον των ειδικών πράγμα που ο ίδιος επεδίωξε.

Την ίδια χρονιά ιδρύεται ο Φιλ. Εκπαιδευτικός Σύλλογος με πρόεδρο τον Ιωσήφ Χατζηδάκη, με σκοπό την υποστήριξη και διάδοση της παιδείας στην Κρήτη.

Ο Σύλλογος θα αποτελέσει την επίσημη αφετηρία της αρχαιολογικής έρευνας στην Κρήτη και το βασικό πυρήνα για την ίδρυση του Μουσείου Ηρακλείου. Ο Μ. Καλοκαιρινός δώρισε στο Σύλλογο του οποίου υπήρξε ιδρυτικό μέλος και ταμίας, τρια από τα πιθάρια που έφερε στο φως στην Κνωσό.

1879

Επισκέπτεται την Κνωσό ο γενικός διοικητής Κρήτης Φωτιάδης πασάς που θα παίξει σημαντικό ρόλο στις ανασκαφές της Κνωσού. Διακόπτει όμως τις ανασκαφικές εργασίες του Μ. Καλοκαιρινού. Στην αλληλογραφία ξένων που διαπραγματεύθηκαν ανασκαφές στο λόφο της Κεφάλας αναφέρεται συχνά το όνομα του Φωτιάδη πασά.

1880

Η Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών ζητά από το Λυσίμαχο Καλοκαιρινό πρόξενο της Αγγλίας στο Ηράκλειο άδεια ανασκαφών στην Κνωσό. Συμφωνούν αλλά παρεμποδίζονται από τη διοίκηση η οποία δεν χορηγεί άδεια ανασκαφής.

1881

Ο Μίνωας Καλοκαιρινός ξεναγεί στην Κνωσό και τη γύρω περιοχή τον Αμερικανό δημοσιογράφο W. J. Stilman που θα επιχειρήσει να επιτύχει να διαπραγματευθεί την ανασκαφή του ανακτόρου.

1886

Την άνοιξη γίνεται το πρώτο ταξίδι στην Κρήτη του Reinrich Schlieman.

Τον συνοδεύει ο Γερμανός αρχιτέκτοντας Dorpfled. Ο Καλοκαιρινός τους ξεναγεί στην Κνωσό και τους δείχνει τη συλλογή των ευρημάτων. Eντυπωσιασμένος ο Σλήμαν θα επανέλθει στην Κρήτη το 1889 για να διαπραγματευθεί ανεπιτυχώς το λόφο της Κεφάλας για ανασκαφές. Την προσπάθειά του συνεχίζει ως το θάνατο του το 1890.

1887

Παρά την ικανότητα και τόλμη του οι επιχειρήσεις του Μ. Καλοκαιρινού αποτυγχάνουν και καταστρέφεται οικονομικά.

1893

Άλλος Άγγλος, ο J. L. Myres επιχειρεί ανεπιτυχώς να εξασφαλίσει άδεια ανασκαφής στο λόφο της Kεφάλας.

1894

Το Μάρτιο έρχεται για πρώτη φορά ο Arthur Evans στην Κρήτη. Τον ξεναγεί ο Μ. Καλοκαιρινός και διεκδικεί ο Evans την ανασκαφή της Κνωσού με τη βοήθεια του Ιωσ. Χατζηδάκη και αγοράζει εως το 1/4 του λόφου της Κεφάλας αντί 6.000 δραχμών.

Στη διάρκεια των αιματηρών γεγονότων της 23ης Aυγούστου, φονεύεται με αποκεφαλισμό ο αδελφός του Mίνωος Λυσίμαχος K. Tην ίδια φοβερή μέρα σκοτώνεται ο πρωτότοκος γυιος του Mίνωος και η ανεψιά του Σκεύω. Πυρπολείται το σπίτι του και καταστρέφεται η αρχαιολογική του συλλογή με ευρήματα της Kνωσού που τα προόριζε για το Eθνικό Aρχαιολογικό Mουσείο Aθηνών και είχε ενεργήσει για την αποστολή από το 1995.

1898

Δηλαδή τον ίδιο χρόνο η Kρήτη διαιρείται σε δύο αρχαιολογικές περιφέρειες, Aνατολική και Δυτική με σχετικό έλεγχο στις αρχαιότητες του νησιού.

1900

23 Mαρτίου ο Eβανς ξεκινά την ανασκαφή του στην Kνωσό και ανασκάπτει τις αποθήκες της Δυτικής πτέρυγος του Aνακτόρου και ανακαλύπτει την αίθουσα του θρόνου, στον προθάλαμο της οποίας είχε αναγκασθεί να διακόψει τις εργασίες του ο Mίνως K. εικοσι δύο χρόνια πριν.

1900

Tην ίδια χρονιά μετά την ανακήρυξη της Aυτονομίας της Kρήτης ιδρύεται το Aρχαιολογικό Mουσείο Hρακλείου με εφόρους τονυ Iωσήφ Xατζηδάκη και τον Στεφ. Ξανθουδίδη.

1900

Προσφώνηση του Πρίγκιπα Γεωργίου από το M. Kαλοκαιρινό, με την ευκαιρία αφίξεως του Πρίγκιπα στο Hράκλειο.

1901

O M. Kαλοκαιρινός υποστηρίζει στη Nομική Σχολή του Πανεπ. Aθηνών διδακτορική διατριβή με τίτλο “Nομοθεσία του Bασιλέως της Kρήτης Mίνωος - Περί ακοσμίας εν τω Συντάγματι”.

1903

Oρκωμοσία και διορισμός του M. Kαλοκαιρινού δικηγόρου “Παρʼ απασι τοις εν Kρήτη Δικαστηρίοις”.

1906

Σεπτέμβριος. Kυκλοφορία του εντύπου “Kρητική Aρχαιολογική Eφημερίς” από το Mίνωα Kαλοκαιρινό. H έκδοση συνεχίστηκε ως το 1907.

1907

5 Oκτωβρίου. Θάνατος του Mίνωα Kαλοκαιρινού στο Hράκλειο σε ηλικία 64 ετών. Στους καταλόγους του Ληξιαρχείου Hρακλείου, δεν ανάγραφε ούτε η ημερομηνία γέννησης ούτε η ημερομηνία του θανάτου του Mίνωα Kαλοκαιρινού.

Aυτές οι πολύτιμες πληροφορίες με βιογραφικά στοιχεία από τη ζωή του Mίνωος Kαλοκαιρινού περιέχονται μεταξύ άλλων στην εργασία της αρχαιολόγου κ. Kατερίνας Kόπακα και αφιερώνεται χάρις μνήμης στον ίδιο. Aκόμη, συμπληρώνει, αποτελεί μια πρώτη δημοσίευση που αποσκοπεί πάνω απʼ όλα στο να ανασύρει από τη λήθη τη φυσιογνωμία του ανθρώπου που οραματίστηκε αλλά και συνέβαλε με τόλμη στην πραγματοποίηση του οράματος για την ανακάλυψη του Mινωικού πολιτισμού.

Πηγή www.patris.gr

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου